«Η παράδοση των Ladino είναι προφορική. Διατηρήθηκε µέσα από τη γλώσσα και τα τραγούδια, από µάνα σε κόρη», εξηγεί η ερµηνεύτρια των ισπανοεβραϊκών τραγουδιών Γιασµίν Λεβί που έρχεται ξανά στην Ελλάδα.
«Γεια σας. Είµαι η Γιασµίν Λεβί. Γεννήθηκα στο Ισραήλ και τραγουδώ στα ladino. Είναι η γλώσσα που µιλούσαν οι εβραίοι πρόγονοί µου που εκδιώχθηκαν από την Ισπανία 500 χρόνια πριν και διασκορπίστηκαν στην επικράτεια της Οθωµανικής Αυτοκρατορίας και τη Βόρεια Αφρική. Όταν ζούσαν στην Ισπανία µιλούσαν Ισπανικά, αλλά σιγά σιγά η γλώσσα τους αναµείχθηκε µε λέξεις από τις χώρες στις οποίες κατοίκησαν».
Η νεαρή µελαχρινή κυρία που απευθύνεται µέσω YouTube στο διεθνές ακροατήριό της, ακουµπώντας πάνω σε µια κονσόλα ηχογράφησης, έχει τους λόγους της που ανατρέχει στην Ιστορία. «Είναι ακριβώς αυτή η Ιστορία, οι µελωδίες της ισπανοεβραϊκής παράδοσης που µε εµπνέουν» λέει.
Με την Ελλάδα έχει αναπτύξει ιδιαίτερη σχέση. Εκτός του ότι αυτή θα είναι η τρίτη της εµφάνιση τα τελευταία δύο χρόνια, το 2010 βρέθηκε να τραγουδάει στη Θεσσαλονίκη για τις ανάγκες του ντοκιµαντέρ «Μy Sweet Canary» («Γλυκό µου καναρίνι») για τη ζωή της Ρόζας Εσκενάζυ, που σκηνοθέτησε ο Ισραηλινός Ρόι Σερ.
«Ήταν εξαιρετικά συγκινητική η συµµετοχή µου. Τα γυρίσµατα έγιναν στην αγορά Μοδιάνο της Θεσσαλονίκης... Είναι τα πρώτα τραγούδια ladino που ακούστηκαν µέσα σ’ αυτήν την αγορά από την εποχή που διαλύθηκε η εκεί εβραϊκή κοινότητα», λέει.
Από κοντά τη γνωρίσαµε στο Φεστιβάλ Cosmos (2009), το νέο ανερχόµενο αστέρι της world music που ήδη µας είχε καθηλώσει µε τη ραδιοφωνική επιτυχία του «Una Noche Más» από τον δίσκο της «Μano Suave». Ήδη όµως ξέραµε και το βραβευµένο µε Cisar (από το ντοκιµαντέρ «Vengo») «Νací en Alamo» – συµπεριλήφθηκε στο 2ο της CD το 2005 «La Judería» – γιατί δεν είναι άλλο από τον δικό µας «Μπαλαµό» σε γλώσσα ladino και άλλη ενορχήστρωση.
Στο πιο πρόσφατο «Sentir» είχαµε έναν επιπλέον λόγο να την προσέξουµε: εκτός από αυτό το πολύ ιδιαίτερο µείγµα ήχων που έχουµε συνδέσει µε την εξαιρετική φωνή (φλαµένκο σε συνδυασµό µε αραβοεβραϊκά ηχοχρώµατα) αναγνωρίσαµε και τη φωνή της Ελένης Βιτάλη στο τραγούδι «Porque» («Γιατί»). Λίγο να ψάξεις την ιστορία της Γιασµίν, καταλαβαίνεις πολλά...
«Στο Ισραήλ ακούµε πολλή ελληνική µουσική. Την Ελένη Βιτάλη λοιπόν την είχα ξεχωρίσει από παλιά κι όταν έκανα το “Sentir”, δίσκο µε πιο σύγχρονο συναίσθηµα που επιµελήθηκε ο Χαβιέ Λιµόν, την πήρα τηλέφωνο, εκείνη δέχτηκε µε χαρά, κατέβηκα στην Ελλάδα και ηχογραφήσαµε».
Κόρη του Γιτζάκ Λεβί, τραγουδιστή, συνθέτη, ερευνητή και συλλέκτη της µουσικής παράδοσης των Ladino (Ισπανοεβραίων) που διώχτηκαν από την Ισπανία το 1492, η Γιασµίν έζησε από κοριτσάκι µέσα στις ιστορίες και τις µελωδίες της ισπανοεβραϊκής παράδοσης. «Ο πατέρας µου πήγαινε από σπίτι σε σπίτι και µαγνητοφωνούσε τους παππούδες και τις γιαγιάδες. Γιατί η παράδοση των Ladino είναι προφορική. ∆ιατηρήθηκε µέσα από τη γλώσσα και τα τραγούδια, από µάνα σε κόρη. Πολλά από αυτά τα τραγούδια ακούγονται στη συναγωγή σαν θρησκευτικά τραγούδια. Λίγο µετά, όλοι αυτοί οι άνθρωποι πέθαναν από γηρατειά. Ισα που τους πρόλαβε».
INFO
Γιασµίν Λεβί στο Θέατρο Badminton (Αλσος Στρατού, Γουδή, τηλ. 210-8840.600), στις 12 Απριλίου, στις 21.30. Εισιτήρια: 30 και 35 ευρώ.
Ντουέτα µε τον Γιάννη Κότσιρα
Το ξεκίνηµα της Γιασµίν Λεβί στη δισκογραφία έγινε το 2000 µε το «Romance & Yasmin», αλλά µόνο από το 2004 και έπειτα κέρδισε την προσοχή της µουσικής κοινότητας, όταν ο δίσκος είχε µια δεύτερη διεθνή κυκλοφορία και της χάρισε µια υποψηφιότητα Best Newcomer (πρωτοεµφανιζόµενος καλλιτέχνης) στα βραβεία Music Awards του BBC. Στο Θέατρο Badminton θα τη δούµε για τρίτη φορά (η δεύτερη ήταν σε ένα κατάµεστο «Gazarte» το 2010) στο πλαίσιο της παγκόσµιας περιοδείας της «Sentir». Hδη έχει περάσει από Τουρκία, Ευρώπη και Ηνωµένες Πολιτείες και οι κριτικές ήταν εγκωµιαστικές. Στην εν Ελλάδι εµφάνισή της θα έχει κοντά της τον Γιάννη Κότσιρα µε τον οποίο θα ερµηνεύσουν µαζί κοµµάτια όπως «Adios Querida», «Una Noche Más», αλλά και το «Nací en Alamo».
Πηγή: www.tanea.gr