«Ενα γιγάντιο πτηνό ερχόταν κάθε βράδυ για να φάει τα κοτόπουλα και τα κουνέλια μου. Προσευχήθηκα στην Παρθένο της Γουαδελούπης και χάρη στην επέμβασή της το πουλί επέστρεψε στα βουνά και άφησε ήσυχα τα ζώα στο κτήμα μου».
«Ευχαριστώ την Παρθένο της Zapopan, διότι ο σκύλος μου αποδέχεται τα αδέσποτα γατάκια που έφτασαν στον κήπο μου».
«Ο Ambrosio Romero ευχαριστεί την Παρθένο του San Juan de los Lagos, που σώθηκε εγκαίρως. Θα πέθαινε από ασφυξία, ενώ καθάριζε τη δεξαμενή ενός πετρελαιοφόρου»...
Αγνωστο είδος
Τάματα στην Παναγία της Γουαδελούπης, στην Παρθένο της Zapopan, στην Παναγία του Rosario, στον Αγιο Αντώνιο, στην Παρθένο του Σαν Χουανίτο, του San Juan de los Lagos και στον Θεό, από το Περού, τη Χιλή, το Μεξικό, τη Ρόδο και τη Θεσσαλονίκη, αποτελούν ένα είδος τέχνης εν πολλοίς άγνωστο, αλλά που έχει ήδη εκτιμηθεί. Η Φρίντα Κάλο, ο Ντιέγκο Ριβέρα και ο Ντ. Αλφάρο Σικουέιρος υπήρξαν οι πρώτοι συλλέκτες, οι αρχικοί προστάτες σε αυτές τις «ζωγραφιές», γι’ αυτό και πολλοί οπαδοί τους τούς αποκάλεσαν και «Retableros».
Εύλογο εξάλλου, εφόσον από τη συνείδηση της λατινοαμερικάνικης ψυχής ξεκίνησε αυτό το πρωτότυπο, θαυματουργά σωτηριολογικό, είδος.
Με αφορμή την έκθεση «Τάματα στην Ευρώπη», που εγκαινιάστηκε πριν από λίγες ημέρες στο Κρατικό Μουσείο της Lubraczow στην Πολωνία, αυτό το είδος επανήλθε σε επαφή με το μεγάλο κοινό. Συμμετέχει σε αυτό και το Κέντρο Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, παρουσιάζοντας για πρώτη φορά τμήματα από τη μεγάλη Συλλογή του Νικολάου Παπαγεωργίου, πρώην προέδρου της Ε.Ε.Ε. UNESCO, και τμήματα από τη σπάνια και μοναδική Συλλογή του καθηγητή Γιώργου Μάρκου, που, σήμερα, ανήκει στο Μουσείο της Ελληνικής Συλλογής Νόμπελ.
Η έκθεση, που θα διαρκέσει μέχρι τέλος Δεκεμβρίου, καθώς και η ελληνική συμμετοχή οργανώθηκαν από τη διευθύντρια του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, δρ Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, και την ιστορικό τέχνης Λουΐζα Καραπιδάκη.
Ο νομπελίστας Μινγκέλ Ανχελ Αστούριας (1899-1974), βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1967, του οποίου η συλλογή συμπεριλαμβάνεται στη Συλλογή του καθηγητή Μάρκου, σε έκθεσή τους στη Ρώμη το 1970, ενδεικτικά σημειώνει:
«...Χαίρομαι που εκτιμούν και στην Ευρώπη τα «Εx-voto-retablo» του Σικουέιρος. Είναι έργα που χαρακτηρίζονται για καλλιτεχνική, εθνική, εκπαιδευτική, πολιτιστική και ιστορική αξία για τους καθεδρικούς ναούς και τις περιοχές της Λατινικής Αμερικής που εκπροσωπούν. Είναι τα αγαπημένα μου. Εάν κάποιος επισκεφτεί σήμερα τη Βασιλική της Παναγίας της Γουαδελούπης, θα θαυμάσει χιλιάδες από αυτά.
Είναι η «συνείδηση» των λαών της Λατινικής Αμερικής. Στη Λατινική Αμερική και στην Ευρώπη οργανώνονται σημαντικές εκθέσεις με παρόμοια εκθέματα. Αυτά τα έργα, μικρών διαστάσεων και ζωγραφισμένα με έντονα χρώματα, αφηγούνται γεγονότα από τη ζωή αγροτών, ανθρώπων του δάσους, πολιτικών, ιερέων, μεταλλωρύχων, ψαράδων, ναυτικών επαγγελματιών, νοικοκυρών, μαθητών και νέων παιδιών, αλλά και των ζώων που ζουν μαζί τους (σκύλοι, γάτες, πρόβατα, άλογα). Η αφήγηση γίνεται πάνω σε τσίγκο και συχνά, στο κάτω μέρος, υπάρχει και περιγραφή από αυτόν που έσωσε ο άγιος ή η Παναγία.
Αυτά τα τάματα δημιουργήθηκαν από την έντονη επιθυμία των ανθρώπων να εκφράσουν την ευγνωμοσύνη τους στο θαύμα ενός αγίου, τον οποίον ικέτεψαν και έστρεψε το βλέμμα του προς το μέρος τους σε μία στιγμή ανάγκης...».
Και παρότι τα σημαντικότερα τάματα-κομμάτια της συλλογής προέρχονται από τη Συλλογή του Αλφάρο Σικουέιρος και του Μιγκέλ Ανχελ Αστούριας και πρόκειται για τάματα από τη Λατινική Αμερική, με διάφορα ονόματα στα Ισπανικά, όπως «Ex-voto», «Retablo» ή «Lamina» (από αυτές τις ονομασίες προσδιορίζεται και ο σκοπός που κατασκευάστηκαν, ο τύπος προέλευσής τους και το παραδοσιακό υλικό που χρησιμοποιήθηκε, δηλαδή τσίγκος), εντούτοις η αρχή αυτής της παράδοσης ανάγεται στην αρχαία Ελλάδα. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, τα τάματα αυτά θα αποκτήσουν, αποκτούν χαρακτήρα θρησκευτικό. Ενώ πολλά «Ex-voto», σήμερα, είναι αντίγραφα παλαιών και αντιγράφονται από οργανωμένα εργαστήρια Καλών Τεχνών σε όλα τα κράτη της Λατινικής Αμερικής.
Η έκθεση «Τάματα στην Ευρώπη» στην Πολωνία είναι υπό την αιγίδα πολλών ευρωπαϊκών φορέων και του πρέσβη της Ελλάδας στη Βαρσοβία.
Καταφυγή σε πρακτικές εξευγενισμού
«Τάμα», σημειώνει η δρ Αικατερίνη Πολυμέρου-Καμηλάκη, «είναι η καταφυγή σε πρακτικές εξευμενισμού των δυνάμεων αυτών με την προσφορά υλικών ή και άυλων -πνευματικών ή ψυχικών αγαθών ως δώρων- αφιερωμάτων, συνηθισμένο φαινόμενο από την εποχή του πρωτόγονου ανθρώπου μέχρι σήμερα. Η διαδικασία του «do ut des», η οποία έχει εφαρμογή στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, φαίνεται να έχει ευρεία εφαρμογή στις ιδιότυπες σχέσεις του ανθρώπου προς τον Θεό και τις άλλες υπερφυσικές δυνάμεις του σύμπαντος, όσο κι αν αυτό συνδέεται με το παράλογο και μεταφυσικό και προσκρούει στον ορθολογισμό».
ΜΑΡΙΝΑ ΖΙΩΖΟΥ
Πηγή: http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&pubid=37958948