Sofia Roilidou
Profesora de griego moderno (adultos-niños)
Doctoranda de la Facultad de Psicología de la Universidad Complutense de Madrid

El escrito que presento a continuación tiene un carácter divulgativo y se trata en él de dar a los padres unos consejos útiles, prácticos, precisos y sencillos con el fin de ayudar a sus propios hijos en el aprendizaje de una lengua. En este caso en el aprendizaje de la lengua griega. El verano es una buena oportunidad de aprender esta lengua. Más concretamente ahora que vienen las vacaciones. Los niños pueden aprender la lengua griega en la playa, durante un viaje en coche, durante una excursión etc. Se puede practicar y jugar con el idioma con el fin de desarrollarlo y en otros casos no olvidarlo. Pongo algunos ejemplos de este tipo de juegos:

• Encontrar palabras que empiecen por una determinada letra, por ejemplo: la E. Gana quien más palabras encuentre.

• Encontrar palabras que pertenecen a una misma categoría (p.e. qué podemos encontrar en una cocina, en la ciudad, en un coche, etc)

• Juegos con números (p.e. ¿cuánto es 6 y 5? etc) incrementando progresivamente la dificultad

• Canciones, a aprenderlas y a cantar

• Denominación de cosas (¿cómo se llama “esto” [señalando] en griego? El juego “veo-veo”)

• Juegos “psicológicos”: uno dice una palabra y el siguiente dice la primera palabra que se le ocurre o se pone una escena y empieza una historia, cada uno empieza una frase por “afortunadamente” o “desgraciadamente” y así sucesivamente.

Para una mayor información podéis escribirme si queréis (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.) ¡que tengáis un verano muy feliz!

LA PSICOLOGÍA DEL NIÑO Y EL PROCESO DEL APRENDIZAJE: UN MODELO DE ENSEÑANZA

Motivación

La motivación es muy importante para que el niño trabaje. Doy algunos ejemplos de cómo puede motivarse a los niños:

• Hacer competiciones con adultos. Por ejemplo, leemos un texto cronometrando el tiempo para ver quién lo lee más rápido.. A veces el adulto se puede equivocar y cometer a propósito algún error para que el niño le corrija y para que sienta que los errores son naturales y hasta los adultos cometen errores y por consiguiente puede él también seguir esforzándose e intentando lo que quiere conseguir a pesar de los errores. Es muy importante si el niño puede “enseñar” a otro, quizá menor que él (sin embargo eso no tiene mucha importancia), porque todos aprenden muy bien esto, lo que intentan explicar a algún otro y porque se sienten importantes y útiles haciéndolo.

• Dar premios. Por ejemplo: una comida, un juguete, un paseo, sellos, pegatinas... Es mejor que se eviten los juguetes de moda, p.e. muñecas superman etc, y que se prefieran otros más duraderos, por ejemplo, si le gustan los animales: un libro con animales o un paseo por el zoo o un peluche animal etc

• Hacer un registro de los logros del niño. Esto ayudará a tener en cuenta el paso del tiempo, a concienciar y materializar el tiempo que pasa y el desarrollo de la actividad y los logros, a moderar las compensaciones y a crear expectativa. Por un registro ha de entenderse poner en una hoja un gráfico con diferentes casillas que se pueden ir rellenando.

• Dar premios sociales, p.e.: una sonrisa, chocar las manos, refuerzo verbal etc.

• En cuanto al premio es muy importante que se dé después de que haya aparecido la conducta deseada, pues, si se hace tarde, no tiene efecto.

Métodos de enseñanza

• Maneras de hablar: simples y comprensibles.

• Hacer esquemas (bien sea en diagramas, bien sea en resúmenes p.e. en cuanto a la ortografía todo lo que termina en -ción es femenino).

• Poner ejemplos.

• Emplear diverso material: visual, auditivo, táctil, olfativo y gustativo, es decir material que aprovecha todos los sentidos.

• Usar gestos. Por ejemplo: emplear palabras nuevas acompañadas de gestos.

Comunicación

Es posible que uno explique, por ejemplo, durante una hora el ciclo del agua y que lo explique realmente bien, pero también es posible que el niño no entienda nada. Conviene que el niño hable, aunque sea sólo para repetir lo que hemos dicho nosotros, con preguntas también. Al final lo que realmente aprende y lo que realmente se le queda es esto que puede decir él sólo. Además, algunas investigaciones han comprobado que la comunicación, incluso en edades muy pequeñas, aumenta la inteligencia del niño. El monólogo no es educativo. Para que exista diálogo el niño no puede “subir” al nivel del adulto, por lo tanto es absolutamente necesario que “baje” el adulto al nivel del niño.

Lectura – Escritura

La lectura y la escritura son dos de las destrezas más importantes entre las cuatro destrezas comunicativas: (escucho {que lleva al} hablo – leo {que lleva al} escribo). La lectura es muy importante, porque mediante ella podemos aprender muchas cosas solos. Ha de ponerse el énfasis en la comprensión, pues uno puede leer bien “mecánicamente”, pero no comprender qué es lo que lee. Eso podemos comprobarlo haciendo una parada en la lectura y preguntando: “¿Quién lo ha hecho esto?” “¿Cuál es el problema?” Por otra parte, la escritura es la expresión de nuestro yo y de todos nuestros conocimientos, por consiguiente la escritura también se tiene que perfeccionar, empezando por las cosas más simples y pequeñas, como por ejemplo las letras, la ortografía, etc.

Lo más importante en una buena enseñanza es:

1. El interés del niño. Es más: aunque no le interese el tema al principio, nosotros debemos hacerlo interesante mediante un método comunicativo, por ejemplo: compartir el secreto entre nosotros, hacer un concurso, etc.

2. Enseñar por etapas. Se ha de enseñar paso a paso, apoyándose en conocimientos ya adquiridos. No presentar nada que no puede (o cree que no puede) hacer, que haya siempre ambiente y sensación de éxito.

El aprendizaje tiene que suceder de modo muy placentero, que dé placer es lo más importante porque así puede uno seguir aprendiendo... Es un viaje hacia el conocimiento, este viaje puede que suceda por el camino más fácil o más difícil, duro, el más rápido o después de giras si te pierdes y no tienes mapa, por el recorrido más bonito y pintoresco o menos bonito... El asunto es llegar a tu destino y ante todo haber disfrutado del viaje... Porque quieres volver a hacerlo y has ganado mucho.

Σοφία Ροηλίδου
Καθηγήτρια νέας ελληνικής γλώσσας (ενήλικοι-παιδιά)
Υποψήφια Διδάκτωρ Σχολής Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κομπλουτένσε Μαδρίτης

Το κείμενο που παρουσιάζεται στη συνέχεια έχει χαρακτήρα εκπαιδευτικό και θέλει να δώσει στους γονείς κάποιες χρήσιμες, πρακτικές, ακριβείς και απλές συμβουλές με σκοπό να βοηθήσουν τα παιδιά τους στην εκμάθηση μιας γλώσσας, σε αυτήν την περίπτωση στην εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας. Το καλοκαίρι είναι μια καλή ευκαιρία για να μάθουν αυτήν τη γλώσσα, και πιο συγκεκριμένα, τώρα που έρχονται οι διακοπές. Τα παιδιά μπορούν να μάθουν την ελληνική γλώσσα στην παραλία, κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού με το αυτοκίνητο, μιας εκδρομής κλπ. Υπάρχει δυνατότητα εξάσκησης της γλώσσας και παιχνιδιού με αυτήν, με σκοπό να την μάθουν καλύτερα ή/και σε άλλες περιπτώσεις να μην την ξεχάσουν.

Μερικά παραδείγματα αυτού του είδους παιχνιδιών:

• Να βρουν λέξεις που αρχίζουν από ένα συγκεκριμένο γράμμα, για παράδειγμα: το γράμμα Ε. Κερδίζει αυτός που θα βρει περισσότερες λέξεις.

• Να βρουν λέξεις που ανήκουν σε μια συγκεκριμένη κατηγορία (π.χ. τι μπορούμε να βρούμε σε μια κουζίνα, στην πόλη, σε ένα αυτοκίνητο, κλπ)

• Παιχνίδια με αριθμούς (π.χ. πόσο κάνει 6 και 5; κλπ) αυξάνοντας σταδιακά τη δυσκολία των αριθμητικών πράξεων

• Τραγούδια, να τα μάθουν και να τα τραγουδούν

• Να δίνουν το όνομα στα πράγματα (πώς το λένε “αυτό” [δείχνοντας] στα ελληνικά; Το παιχνίδι “βλέπω-βλέπω”)

• “Ψυχολογικά” παιχνίδια: ο ένας λέει μια λέξη και ο επόμενος λέει την πρώτη λέξη που του έρχεται στο μυαλό ή κατασκευάζεται μια σκηνή θεάτρου και αρχίζει μια ιστορία, κάθε ένας αρχίζει μια φράση από “ευτυχώς” ή “δυστυχώς” και ούτω καθεξής.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να μου γράψετε αν θέλετε (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.), καλό καλοκαίρι!

Η ψυχολογία του παιδιού στη διαδικασία της μάθησης: Μοντέλο διδασκαλίας

Κίνητρο

Οπωσδήποτε πρέπει να υπάρχει ένα κίνητρο ώστε το παιδί να δουλεύει με όρεξη και να αποδίδει η δουλειά του. Αυτό που μπορεί να το κινητοποιήσει μπορεί να είναι:

• Κάποιο είδος συναγωνισμού ώστε να νιώθει ότι αν το κάνει καλά, καλύτερα από τον μεγάλο, θα κερδίσει, πχ. διαβάζουμε το κείμενο με χρονόμετρο, διαγωνισμός ποιος θα πει τις πιο πολλές λέξεις κλπ. Καμιά φορά μπορεί να κάνει ο μεγάλος και κάποιο λάθος επίτηδες ώστε να τον διορθώσει το παιδί και να νιώσει ότι τα λάθη είναι φυσικά και ανθρώπινα και ακόμη και οι μεγάλοι μπερδεύονται και άρα μπορεί και αυτό να συνεχίζει να προσπαθεί ακόμη και αν κάνει λάθη. Δηλαδή ξεπερνάει το σύμπλεγμα του λάθους και ταυτόχρονα νιώθει ότι ξέρει πολλά πράγματα αφού μπορεί να διορθώνει τον μεγάλο. Είναι πολύ σημαντικό αν μπορεί να «διδάξει» κάποιο άλλο, ίσως μικρότερο (αλλά αυτό δεν έχει πολλή σημασία) παιδί, όλοι μαθαίνουν πολύ καλά αυτό που προσπαθούν να εξηγήσουν σε κάποιον άλλο γιατί χρειάζεται να το έχουν εμπεδώσει για να το εξηγήσουν καλά και γιατί νιώθουν σημαντικοί και χρήσιμοι κάνοντάς το

• Ένα “βραβείο”: κάτι υλικό ή μια υπόσχεση για μια δραστηριότητα, πχ. φαγητό, ένα παιχνίδι, υπόσχεση για βόλτα, σφραγίδες, αυτοκόλητα... Καλύτερα να αποφεύγονται τα παιχνίδια της μόδας, πχ. κούκλες σούπερμαν κλπ. με τα οποία μπορεί να παίξει δυο μέρες και μετά να τα ξεχάσει, και να προτιμούνται πιο «διαχρονικά», πχ. αν του αρέσουν τα ζώα τότε ένα βιβλίο με ζώα ή μια βόλτα στο ζωολογικό κήπο ή ένα κουκλάκι ζώο κλπ.
  

• Να γίνει μια καρτέλα με τις επιτυχίες του παιδιού. Αυτό θα βοηθήσει να έχουν υπ'όψιν τους τον χρόνο που περνάει, να συνειδητοποιήσουν τον χρόνο και να τον κάνουν υλικό κατά κάποιο τρόπο βλέποντάς τον στο χαρτί. Επίσης κατά αυτόν τον τρόπο φαίνεται η εξέλιξη της δραστηριότητας και των επιτυχιών, μπαίνει ένα μέτρο στις αμοιβές και δημιουργούνται προσδοκίες. Μία καρτέλα μπορεί να είναι ένα φύλλο με διαφορετικά κουτάκια, που μπορεί να τα γεμίζει κανείς με αυτοκόλητα, ή με ζωγραφιά, ένα ζωγραφιστό χαμόγελο, κλπ.

• Μια επιβράβευση κοινωνική-ηθική, πχ. ένα χαμόγελο, χτυπάμε τα χέρια, μια λεκτική επιβράβευση κλπ.

• Είναι πολύ σημαντικό η επιβράβευση να είναι ακριβώς μετά την επιθυμητή συμπεριφορά και να μην αργεί καθόλου γιατί δεν έχει αποτέλεσμα μετά.

Μέθοδοι διδασκαλίας

• Απλός και κατανοητός τρόπος ομιλίας και περιεχόμενο

• Σχήματα (δηλαδή, πληροφορίες κωδικοποιημένες, είτε σε διαγράμματα, είτε σε περιλήψεις, πχ. για την ορθογραφία όλα όσα τελειώνουν σε –ικός με γιώτα και όμικρον, σύνολα κανόνων και όχι μεμονωμένοι)

• Παραδείγματα

• Υλικό: οπτικό, ακουστικό, απτικό, όσφρηση και γεύση όχι και τόσο συνηθισμένο αλλά χρήσιμο, δηλαδή υλικό που αξιοποιεί όλες τις αισθήσεις

• Χρησιμοποίηση χειρονομιών: μια καινούρια λέξη μπορεί, εκτός από τον ορισμό της που ίσως είναι πολύ μεγάλος και δυσνόητος, να συνδυαστεί με μια χειρονομία, γενικώς τα πάντα να συνδυάζονται μεταξύ τους και να μην είναι μόνο λόγια

Επικοινωνία

Μπορεί κάποιος να εξηγεί επί μια ώρα το κύκλο του νερού για παράδειγμα, να το κατέχει το θέμα και να το εξηγεί πάρα πολύ καλά, με όλους τους σωστούς τρόπους εκπαίδευσης, με παραδείγματα, απλά λόγια και κατανοητά, παραστατική μέθοδο, οπτικο-ακουστικό-απτικό υλικό, αλλά το παιδί να μην καταλάβει και να μην μάθει τίποτα, να κοιτάει πως ανοιγοκλείνει το στόμα του ο άλλος και τι χρώμα έχουν τα δόντια του. Πρέπει πάντα να δίνουμε το λόγο στο παιδί, ακόμα κι αν είναι μόνο για να επαναλάβει αυτό που είπαμε και με ερωτήσεις, στο τέλος αυτό που μαθαίνει και αυτό που πραγματικά του μένει είναι αυτό που μπορεί να πει μόνο του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να υπεραπλοποιούμε αυτό που λέμε, το παρουσιάζουμε με τρόπο απλό και συγκεκριμένο και με κάποιες λεπτομέρειες και το παιδί μετά μπορεί να το επαναλάβει με τρόπο πιο συμπτυγμένο, είναι φανερό αν το έχει καταλάβει ή όχι. Επίσης έχει αποδειχτεί με μελέτες, ότι η επικοινωνία, ακόμα από πολύ μικρές ηλικίες, αυξάνει κατά πολύ την ευφυία του παιδιού, ο μονόλογος δεν νοείται ούτε ως εκπαίδευση ούτε ως διαπαιδαγώγηση. Για να γίνει διάλογος, το παιδί δεν μπορεί να «ανέβει» στο επίπεδο του μεγάλου οπότε είναι απολύτως απαραίτητο να «κατέβει» ο μεγάλος στο επίπεδο του παιδιού.

Ανάγνωση – Γραφή

Είναι οι πιο σημαντικές δεξιότητες από τις τέσσερις (ακούω {που οδηγεί στο}-μιλάω -διαβάζω {που οδηγεί στο}-γράφω) στη διαδικασία του μαθήματος, αφού οι προηγούμενες δύο, ακούω και μιλάω, καλύπτονται από την επικοινωνία με το παιδί, πχ. όσον αφορά το νόημα του κειμένου, τις άγνωστες λέξεις κλπ. Η ανάγνωση είναι η πιο σημαντική γιατί μέσω αυτής μαθαίνουμε, αν κατακτήσει αυτή τη δεξιότητα, της πρόσληψης και κατανόησης του γραπτού λόγου, και αν φτάσει να του αρέσει και να το κάνει (και να θεωρεί ότι το κάνει) καλά και να το ευχαριστιέται, τότε μπορεί να μαθαίνει μόνος του πολλά πράγματα διαβάζοντας... Μεγάλη έμφαση στην κατανόηση, μπορεί «μηχανικά» κάποιος να διαβάζει άψογα αλλά να μην καταλαβαίνει τι διαβάζει. Αυτό μπορεί να γίνει σταματώντας την ανάγνωση του κειμένου με ερωτήσεις, πχ. του τύπου «Ποιος το έκανε αυτό;» «Ποιο είναι το πρόβλημα του παιδιού;» Από την άλλη μεριά, η γραφή είναι η έκφραση του εαυτού μας και των όσων ξέρουμε, οπότε και αυτή πρέπει να τελειοποιηθεί, αρχίζοντας ακόμα και από τα πιο «απλά», μικρά πράγματα, όπως πχ. τα γράμματα, την ορθογραφία κλπ

Το σημαντικότερο στη διδασκαλία είναι

1. το ενδιαφέρον του παιδιού, και ακόμη και αν δεν τον ενδιαφέρει να το κάνουμε εμείς το θέμα ενδιαφέρον με τρόπους πχ. έχοντας ύφος ότι αυτό που θα δούμε είναι κάτι μυστικό που δεν πρέπει να το πούμε (επικοινωνιακή μέθοδος: θέλει να μοιραστεί το μυστικό μαζί μας) ή διαγωνισμός ή ενθουσιασμός κλπ

2. να προχωράμε βήμα βήμα και να στηριζόμαστε σε ήδη κατακτημένες γνώσεις του παιδιού, να μην παρουσιάζουμε ποτέ κάτι που δεν μπορεί (ή νομίζει πως δεν μπορεί) να κάνει, πάντα να δημιουργούμε ατμόσφαιρα και αίσθηση επιτυχίας.

Η μάθηση πρέπει να γίνεται πολύ ευχάριστη, να δίνει ευχαρίστηση είναι το πιο σημαντικό γιατί έτσι μπορεί κανείς να συνεχίζει να μαθαίνει... Είναι ένα ταξίδι προς τη γνώση, αυτό το ταξίδι μπορεί να γίνεται από τον πιο εύκολο δρόμο ή τον πιο δύσκολο, δύσβατο, τον πιο γρήγορο ή μετά από κύκλους εάν χαθείς και δεν έχεις χάρτη, την πιο όμορφη διαδρομή ή την όχι και τόσο όμορφη... Το θέμα είναι να φτάσεις στον προορισμό σου και πάνω απ’ όλα να έχεις ευχαριστηθεί το ταξίδι.... Γιατί θέλεις να το ξανακάνεις και έχεις κερδίσει πολλά.